Dla tysięcy rodziców w Republice Czeskiej pojęcie „czasu wolnego” nie istnieje. Opieka nad dzieckiem z niepełnosprawnością intelektualną to maraton bez linii mety, bieg trwający 24 godziny na dobę, siedem dni w tygodniu. Jednak za naszą południową granicą coraz głośniej mówi się o rozwiązaniu, które nie wymaga budowy nowych ośrodków, lecz otwarcia drzwi własnych mieszkań. To homesharing – model, który udowadnia, że czasem najskuteczniejszą formą terapii jest po prostu… nowa przyjaźń.

Codzienność bez przycisku „pauza”

Wyobraźmy sobie życie, w którym wyjście do fryzjera, spokojne zakupy czy poświęcenie godziny uwagi drugiemu, pełnosprawnemu dziecku, wymaga logistyki godnej operacji wojskowej. To rzeczywistość rodzin dzieci z niepełnosprawnością intelektualną. W Czechach, podobnie jak w Polsce, systemowa opieka wytchnieniowa często nie nadąża za potrzebami. Brakuje miejsc w placówkach, a te istniejące rzadko oferują to, czego rodzice potrzebują najbardziej: poczucia, że ich dziecko jest bezpieczne w naturalnym, domowym środowisku.

Tu do akcji wkracza Společnost pro homesharing, z.s. (Stowarzyszenie na rzecz homesharingu). Ta parasolowa organizacja pozarządowa od lat buduje w Czechach sieć wsparcia, która zamiast na profesjonalizacji, opiera się na relacjach społecznych.

Czym właściwie jest homesharing?

Koncepcja, choć w Czechach rewolucyjna, ma swoje korzenie w Irlandii, gdzie sprawdza się od trzech dekad. Homesharing (opieka dzielona) to model, w którym rodzina opiekująca się dzieckiem z niepełnosprawnością zostaje połączona z tzw. hostem – przygotowanym wolontariuszem, który regularnie, np. raz w tygodniu lub jeden weekend w miesiącu, przyjmuje dziecko u siebie w domu.

Kluczowe jest tu słowo „host”. To nie jest terapeuta ani zawodowy opiekun. To sąsiad, student, emerytka czy inna rodzina, która ma w swoim życiu „wolne miejsce” i chce je podarować komuś innemu. — Host nie jest profesjonalistą. To człowiek z lokalnej społeczności, który decyduje się ofiarować swój czas i przestrzeń. Dla dziecka to szansa na wejście w nowy świat, poznanie innych ludzi i środowisk, które akceptują je bezwarunkowo — wyjaśnia Miroslava Červinková, przewodnicząca Společnost pro homesharing, z.s.

System, który dba o bezpieczeństwo

Można by pomyśleć, że to po prostu „sąsiedzka przysługa”. Jednak to właśnie dzięki pracy Společnost pro homesharing, z.s. model ten zyskał profesjonalne, bezpieczne ramy. Organizacja ta nie tylko promuje ideę, ale przede wszystkim czuwa nad jakością. Każdy host przechodzi rygorystyczne przygotowanie i szkolenia, a przez cały czas trwania relacji ma do dyspozycji wsparcie ekspertów.

Wspierane przez Fundusz Abakus (Nadační fond Abakus), stowarzyszenie integruje regionalne organizacje od Kraju Hradeckiego po Południowomorawski, dbając o to, by homesharing stał się stałym, szanowanym elementem czeskiego systemu opieki społecznej.

Głosy z wnętrza: Oddech i nowa energia

Za statystykami stoją żywe emocje. Jana Bartoňová, mama Vesny, dziewczynki z niepełnosprawnością, przyznaje szczerze: — Homesharing daje nam rzadką możliwość, by na chwilę wydechnąć. W codziennym kołowrotku opieki te kilka godzin dla siebie jest po prostu neocenione.

Z drugiej strony barykady są hostowie, tacy jak Martina Samuelová. Dla niej te kilka godzin spędzonych z podopieczną to nie obowiązek, a zastrzyk energii: — To nie usługa, to relacja. Na te kilka godzin mogę się do niej dopasować, a jej mama ma w końcu moment tylko dla siebie.

Dla dziecka korzyści są jeszcze głębsze. Uczy się funkcjonowania w nowym miejscu, komunikowania potrzeb komuś innemu niż rodzice. To buduje kompetencje społeczne, których nie da się wypracować w izolacji domowej czy w murach instytucji.

Mapa wsparcia – gdzie szukać pomocy?

Dziś homesharing w Czechach to już nie eksperyment, a prężnie działająca sieć. Dzięki staraniom Společnost pro homesharing, z.s., pomoc dostępna jest w wielu regionach:

W Kraju Hradeckim liderem jest Centrum Orion.
W Krajach Libereckim i Usteckim działa LÍP A SPOLU.
Kraj Pardubicki obsługuje Rodinné Integrační Centrum.
Na Morawach wsparcie oferują Slezská diakonie (Brno) oraz Zet-My (Ołomuniec).

Przyszłość: W stronę systemowej zmiany

Cel stowarzyszenia jest jasny: homesharing powinien być dostępny dla każdej rodziny w Czechach, która go potrzebuje. Obecnie zainteresowanie rodziców wciąż przewyższa liczbę dostępnych hostów, dlatego organizacja stale prowadzi rekrutację i kampanie edukacyjne.

Homesharing nie jest cudownym lekiem na niepełnosprawność, ale jest potężnym narzędziem walki z izolacją i wyczerpaniem. To dowód na to, że społeczeństwo obywatelskie potrafi wygenerować rozwiązania, których nie zastąpi żadna biurokracja. Dzięki pracy Společnost pro homesharing, z.s., czeskie rodziny zyskują coś więcej niż tylko wolny czas – zyskują nadzieję, że w swojej trudnej codzienności nie są już same.

Więcej informacji o projekcie oraz o tym, jak zostaje się hostem, można znaleźć na stronie: pro-homesharing.cz.