Kiedy myślimy o Ostravie, przed oczami stają nam często industrialne wieże wyciągowe i surowy, postindustrialny krajobraz morawsko-śląskiej metropolii. Jednak od niemal dekady miasto to buduje zupełnie inny fundament – nie z betonu i stali, lecz z papieru, słów i dziecięcej wyobraźni. Program „Z książką na start” stał się tu czymś więcej niż tylko miejską dotacją; to cicha rewolucja kulturalna, która zaczyna się już w kołysce.

Początek wielkiej przygody

Wszystko zaczęło się w 2018 roku. Ostrava, czujnie obserwując światowe trendy w edukacji, jako jedno z pierwszych czeskich miast dołączyło do międzynarodowej inicjatywy Bookstart. Czeska edycja, znana pod swojską nazwą „S knížkou do života”, trafiła tu na wyjątkowo podatny grunt. Biblioteka Miasta Ostrawy, zamiast czekać, aż czytelnicy sami zapukają do jej drzwi, postanowiła wyjść im naprzeciw.

Dziś, gdy projekt wchodzi w swój dziewiąty rok, statystyki robią wrażenie, ale to nie one są najważniejsze. Kluczem jest ciągłość. Rocznie do ostrawskich rodzin trafia od 1200 do 1500 specjalnych pakietów czytelniczych. To nie są przypadkowe upominki, ale starannie zaprojektowane narzędzia, które mają towarzyszyć dziecku w jego pierwszym kontakcie z literaturą.

Co kryje „pudełko z wyobraźnią”?

Pakiety czytelnicze „Z książką na start” to małe dzieła sztuki. Ich sercem jest autorskie leporello – tradycyjna książeczka harmonijkowa, stworzona specjalnie dla tego projektu przez uznanych czeskich ilustratorów i pisarzy. To ona ma być pierwszym „oknem na świat”, przedmiotem, który dziecko będzie dotykać i oglądać od pierwszych miesięcy życia.

Ale Biblioteka Miasta Ostrawy idzie o krok dalej. W zestawach rodzice znajdą nie tylko lektury dla maluchów, ale i praktyczne drogowskazy: poradniki metodyczne, listy wartościowych nowości wydawniczych oraz gry kreatywne. Co istotne, pakiety „rosną” wraz z dzieckiem – inne propozycje czekają na niemowlę, a inne na trzylatka. Całość dopełnia voucher na bezpłatną rejestrację w bibliotece – symboliczny bilet wstępu do świata bez granic.

Prezydent Jan Dohnal: Czytanie to kapitał na całe życie

Dla władz miasta projekt ma wymiar strategiczny. Jan Dohnal, prezydent Ostrawy, nie ukrywa, że inwestycja w czytelnictwo to najlepsza polisa na przyszłość. – Książki to nieskończone źródła poznania, które oferują czytelnikowi nieograniczone możliwości – mówi prezydent. – Jeśli uda nam się wskazać dziecku drogę do lektury, wyposażymy je w zdolność fundamentalną i niezastąpioną.

Dohnal wylicza korzyści: od rozwoju empatii i inteligencji emocjonalnej, przez umiejętność koncentracji, aż po doskonalenie języka. – Lista benefitów jest doprawdy długa. Dzięki historiom dzieci uczą się rozumieć innych, co buduje silniejsze więzi społeczne – dodaje.

Biblioteka jako centrum życia lokalnego

Ostrava udowadnia, że współczesna biblioteka to przede wszystkim przestrzeń spotkania. W mieście działa aż 24 kluby dla najmłodszych dzieci i ich opiekunów. To tam teoria zamienia się w praktykę.

Petr Zlámal, menedżer projektu, podkreśla inkluzywny charakter tych działań. – Chcemy usuwać bariery. Nasze kluby to miejsca, gdzie wspieramy całe rodziny, promujemy współpracę międzypokoleniową i pomagamy kształtować nawyki, które zostaną z tymi młodymi ludźmi na zawsze – wyjaśnia Zlámal. Rodzice mogą tu liczyć na profesjonalne doradztwo literackie i warsztaty, które czynią z biblioteki tętniące życiem centrum kultury sąsiedzkiej.

Od kołyski po szkolną ławę

Projekt „Z książką na start” to tylko jeden z elementów szerszej strategii. Ostrava dba o to, by romans z książką nie skończył się wraz z wyjściem z wieku przedszkolnego. Od 2023 roku każdy ostrawski pierwszoklasista otrzymuje specjalną publikację na powitanie szkoły. Pierwszą z nich była książka pt. „Niezwykły dzień bibliotekarki Květy”.

Finansowe zaangażowanie miasta jest stabilne – tylko w ubiegłym roku na program „Bookstart” przeznaczono 190 tysięcy koron. To kwota, która przekłada się na konkretną zmianę społeczną, budując „miasto, które czyta”.

Tradycja nowego roku

W Ostravie początek roku ma swój szczególny rytuał. Pierwsze dziecko urodzone w nowym roku tradycyjnie otrzymuje pakiet czytelniczy bezpośrednio z rąk prezydenta miasta. To symboliczny gest, który pokazuje, że w tym industrialnym sercu Europy, książka ma status dobra pierwszej potrzeby.

Może to właśnie tutaj, między wierszami bajek i stronami autorskich leporelli, rodzi się nowa tożsamość miasta – nowoczesnego, wrażliwego i świadomego potęgi słowa.

Artykuł przygotowany na podstawie materiałów Magistratu Miasta Ostrawy. Więcej informacji o programie można znaleźć na stronie: https://1url.cz/Mew5C